Diferència entre les revisions de "Pi (arbre)"
Sense resum d'edició |
Text reemplaça - ' Mediterrani ' a ' Mediterràneu ' |
||
| (No es mostren 13 edicions intermiges d'6 usuaris) | |||
| Llínea 1: | Llínea 1: | ||
[[Image:Pinus cembra01.jpg|thumbnail|right|Pinus cembra]] | [[Image:Pinus cembra01.jpg|thumbnail|right|''Pinus cembra'']] | ||
El '''pi''' és un [[arbre]] del gènero ''Pinus'', de la mateixa família que els [[avet]]s, els [[cedre]]s i les [[Picea|picees]] entre atres. Els pins, quan creixen junts, formen boscs que es nomenen [[pineda (bosc)|pinedes]]. | El '''pi''' és un [[arbre]] del gènero ''[[Pinus]]'', de la mateixa família que els [[avet]]s, els [[cedre]]s i les [[Picea|picees]] entre atres. Els pins, quan creixen junts, formen boscs que es nomenen [[pineda (bosc)|pinedes]]. | ||
De diverses espècies de pins en pinyons comestibles s'obté l'[[oli de pinyó]] en diversos usos. | De diverses espècies de pins en pinyons comestibles s'obté l'[[oli de pinyó]] en diversos usos. | ||
| Llínea 9: | Llínea 9: | ||
Les fulles tenen una forma acicular característica i s'apleguen en forma de [[fascícul (fulles)|fascículs]] de dos a cinc unitats en chicotetes branquetes nomenades braquiblasts. Les espècies europees tenen totes braquiblasts en dos fulles. | Les fulles tenen una forma acicular característica i s'apleguen en forma de [[fascícul (fulles)|fascículs]] de dos a cinc unitats en chicotetes branquetes nomenades braquiblasts. Les espècies europees tenen totes braquiblasts en dos fulles. | ||
Els pins són plantes [[monoic|monoiques]], en inflorescències masculines i femenines separades en cada peu. Les femenines, | Els pins són plantes [[monoic|monoiques]], en inflorescències masculines i femenines separades en cada peu. Les femenines, despuix de polinisades i madurades, es lignifiquen i es transformen en [[pinya (estròbil)|pinyes]], les esquames de les quals protegixen les [[llavor]]s, nomenades [[Pinyó (botànica)|pinyons]]. | ||
== Distribució == | == Distribució == | ||
N'hi ha més d'un centenar d'espècies de pins, distribuïdes per totes les latituts i altituts de l'hemisferi nort, alguns dels quals creixen espontàneament en la [[Comunitat Valenciana]]: el pi blanc, el pi pinyer i el pinastre, propis de la terra baixa, la pinassa o pi gargalla en la mija montanya, el pi roig en l'estage montà i el pi negre en l'alta montanya. Algunes atres (pi de [[Canàries]], pi insigne) han segut introduïdes per al seu aprofitament forestal. | N'hi ha més d'un centenar d'espècies de pins, distribuïdes per totes les latituts i altituts de l'hemisferi nort, alguns dels quals creixen espontàneament en la [[Comunitat Valenciana]]: el pi blanc, el pi pinyer i el pinastre, propis de la terra baixa, la pinassa o pi gargalla en la mija montanya, el pi roig en l'estage montà i el pi negre en l'alta montanya. Algunes atres (pi de [[Canàries]], pi insigne) han segut introduïdes per al seu aprofitament forestal. | ||
== Llista de pins per regions == | == Llista de pins per regions == | ||
| Llínea 18: | Llínea 18: | ||
;Regió europea i mediterrànea (alguna espècie estesa fins a Àsia): | ;Regió europea i mediterrànea (alguna espècie estesa fins a Àsia): | ||
* ''[[Pinus brutia]]'' - [[Pi de Turquia]] | * ''[[Pinus brutia]] '' - [[Pi de Turquia]] | ||
* ''[[Pinus canariensis]]'' - [[Pi de les Canàries]] | * ''[[Pinus canariensis]] '' - [[Pi de les Canàries]] | ||
* ''[[Pinus cembra]]'' - [[Pi suís]] | * ''[[Pinus cembra]] '' - [[Pi suís]] | ||
* ''[[Pinus halepensis]]'' - [[Pi blanc]] | * ''[[Pinus halepensis]] '' - [[Pi blanc]] | ||
* ''[[Pinus halepensis ceciliae]]'' - Pi blanc endèmic de Menorca | * ''[[Pinus halepensis ceciliae]] '' - Pi blanc endèmic de Menorca | ||
* ''[[Pinus heldreichii]]'' - sin. ''[[Pinus leucodermis]]'' - [[Pi de Bòsnia]] | * ''[[Pinus heldreichii]] '' - sin. ''[[Pinus leucodermis]] '' - [[Pi de Bòsnia]] | ||
* ''[[Pinus mugo]]'' - [[Pi negre]] | * ''[[Pinus mugo]] '' - [[Pi negre]] | ||
* ''[[Pinus nigra]]'' - [[Pinassa]] | * ''[[Pinus nigra]] '' - [[Pinassa]] | ||
* ''[[Pinus peuce]]'' - [[Pi de Macedònia]] | * ''[[Pinus peuce]] '' - [[Pi de Macedònia]] | ||
* ''[[Pinus pinaster]]'' - [[Pinastre]] | * ''[[Pinus pinaster]] '' - [[Pinastre]] | ||
* ''[[Pinus pinea]]'' - [[Pi pinyer]] o [[Pi pinyoner]] | * ''[[Pinus pinea]] '' - [[Pi pinyer]] o [[Pi pinyoner]] | ||
* ''[[Pinus sylvestris]]'' - [[Pi roig]] | * ''[[Pinus sylvestris]] '' - [[Pi roig]] | ||
;Àsia: | ;Àsia: | ||
* ''[[Pinus amamiana]]'' | * ''[[Pinus amamiana]] '' | ||
* ''[[Pinus armandii]]'' | * ''[[Pinus armandii]] '' | ||
* ''[[Pinus bhutanica]]'' | * ''[[Pinus bhutanica]] '' | ||
* ''[[Pinus bungeana]]'' | * ''[[Pinus bungeana]] '' | ||
* ''[[Pinus dalatensis]]'' | * ''[[Pinus dalatensis]] '' | ||
* ''[[Pinus densata]]'' | * ''[[Pinus densata]] '' | ||
* ''[[Pinus densiflora]]'' | * ''[[Pinus densiflora]] '' | ||
* ''[[Pinus eremitana]]'' | * ''[[Pinus eremitana]] '' | ||
* ''[[Pinus fenzeliana]]'' | * ''[[Pinus fenzeliana]] '' | ||
* ''[[Pinus fragilissima]]'' | * ''[[Pinus fragilissima]] '' | ||
* ''[[Pinus gerardiana]]'' | * ''[[Pinus gerardiana]] '' | ||
* ''[[Pinus henryi]]'' | * ''[[Pinus henryi]] '' | ||
* ''[[Pinus hwangshanensis]]'' | * ''[[Pinus hwangshanensis]] '' | ||
* ''[[Pinus kesiya]]'' | * ''[[Pinus kesiya]] '' | ||
* ''[[Pinus koraiensis]]'' | * ''[[Pinus koraiensis]] '' | ||
* ''[[Pinus krempfii]]'' | * ''[[Pinus krempfii]] '' | ||
* ''[[Pinus latteri]]'' | * ''[[Pinus latteri]] '' | ||
* ''[[Pinus luchuensis]]'' | * ''[[Pinus luchuensis]] '' | ||
* ''[[Pinus massoniana]]'' | * ''[[Pinus massoniana]] '' | ||
* ''[[Pinus merkusii]]'' | * ''[[Pinus merkusii]] '' | ||
* ''[[Pinus morrisonicola]]'' | * ''[[Pinus morrisonicola]] '' | ||
* ''[[Pinus orthophylla]]'' | * ''[[Pinus orthophylla]] '' | ||
* ''[[Pinus parviflora]]'' | * ''[[Pinus parviflora]] '' | ||
* ''[[Pinus pumila]]'' | * ''[[Pinus pumila]] '' | ||
* ''[[Pinus roxburghii]]'' | * ''[[Pinus roxburghii]] '' | ||
* ''[[Pinus sibirica]]'' | * ''[[Pinus sibirica]] '' | ||
* ''[[Pinus squamata]]'' | * ''[[Pinus squamata]] '' | ||
* ''[[Pinus tabuliformis]]'' | * ''[[Pinus tabuliformis]] '' | ||
* ''[[Pinus taiwanensis]]'' | * ''[[Pinus taiwanensis]] '' | ||
* ''[[Pinus thunbergii]]'' | * ''[[Pinus thunbergii]] '' | ||
* ''[[Pinus uyematsui]]'' | * ''[[Pinus uyematsui]] '' | ||
* ''[[Pinus wallichiana]]'' - [[Pi de l'Himàlaia]] | * ''[[Pinus wallichiana]] '' - [[Pi de l'Himàlaia]] | ||
* ''[[Pinus wangii]]'' (sin. ''Pinus kwangtungensis'') | * ''[[Pinus wangii]] '' (sin. ''Pinus kwangtungensis'') | ||
* ''[[Pinus yunnanensis]]'' | * ''[[Pinus yunnanensis]] '' | ||
=== Nou món === | === Nou món === | ||
;Canadà i EUA, excepte àrees propenques a la frontera mexicana: | ;Canadà i EUA, excepte àrees propenques a la frontera mexicana: | ||
* ''[[Pinus albicaulis]]'' | * ''[[Pinus albicaulis]] '' | ||
* ''[[Pinus aristata]]'' | * ''[[Pinus aristata]] '' | ||
* ''[[Pinus attenuata]]'' | * ''[[Pinus attenuata]] '' | ||
* ''[[Pinus balfouriana]]'' | * ''[[Pinus balfouriana]] '' | ||
* ''[[Pinus banksiana]]'' | * ''[[Pinus banksiana]] '' | ||
* ''[[Pinus clausa]]'' | * ''[[Pinus clausa]] '' | ||
* ''[[Pinus contorta]]'' | * ''[[Pinus contorta]] '' | ||
* ''[[Pinus coulteri]]'' | * ''[[Pinus coulteri]] '' | ||
* ''[[Pinus echinata]]'' | * ''[[Pinus echinata]] '' | ||
* ''[[Pinus edulis]]'' | * ''[[Pinus edulis]] '' | ||
* ''[[Pinus elliottii]]'' | * ''[[Pinus elliottii]] '' | ||
* ''[[Pinus flexilis]]'' | * ''[[Pinus flexilis]] '' | ||
* ''[[Pinus glabra]]'' | * ''[[Pinus glabra]] '' | ||
* ''[[Pinus jeffreyi]]'' | * ''[[Pinus jeffreyi]] '' | ||
* ''[[Pinus lambertiana]]'' | * ''[[Pinus lambertiana]] '' | ||
* ''[[Pinus longaeva]]'' | * ''[[Pinus longaeva]] '' | ||
* ''[[Pinus monophylla]]'' | * ''[[Pinus monophylla]] '' | ||
* ''[[Pinus monticola]]'' | * ''[[Pinus monticola]] '' | ||
* ''[[Pinus muricata]]'' | * ''[[Pinus muricata]] '' | ||
* ''[[Pinus palustris]]'' - [[Pi melis]] | * ''[[Pinus palustris]] '' - [[Pi melis]] | ||
* ''[[Pinus ponderosa]]'' (sin. ''[[Pinus washoensis]]'') | * ''[[Pinus ponderosa]] '' (sin. ''[[Pinus washoensis]] '') | ||
* ''[[Pinus pungens]]'' | * ''[[Pinus pungens]] '' | ||
* ''[[Pinus radiata]]'' - [[Pi insigne]] | * ''[[Pinus radiata]] '' - [[Pi insigne]] | ||
* ''[[Pinus reflexa]]'' | * ''[[Pinus reflexa]] '' | ||
* ''[[Pinus remota]]'' | * ''[[Pinus remota]] '' | ||
* ''[[Pinus resinosa]]'' | * ''[[Pinus resinosa]] '' | ||
* ''[[Pinus rigida]]'' | * ''[[Pinus rigida]] '' | ||
* ''[[Pinus sabineana]]'' | * ''[[Pinus sabineana]] '' | ||
* ''[[Pinus serotina]]'' | * ''[[Pinus serotina]] '' | ||
* ''[[Pinus strobus]]'' | * ''[[Pinus strobus]] '' | ||
* ''[[Pinus taeda]]'' | * ''[[Pinus taeda]] '' | ||
* ''[[Pinus torreyana]]'' | * ''[[Pinus torreyana]] '' | ||
* ''[[Pinus virginiana]]'' | * ''[[Pinus virginiana]] '' | ||
;Sur d'Arizona i Nou Mèxic, Mèxic, Amèrica central i | ;Sur d'Arizona i Nou Mèxic, Mèxic, Amèrica central i Carip: | ||
* ''[[Pinus apulcensis]]'' | * ''[[Pinus apulcensis]] '' | ||
* ''[[Pinus arizonica]]'' | * ''[[Pinus arizonica]] '' | ||
* ''[[Pinus ayacahuite]]'' | * ''[[Pinus ayacahuite]] '' | ||
* ''[[Pinus caribaea]]'' | * ''[[Pinus caribaea]] '' | ||
* ''[[Pinus cembroides]]'' | * ''[[Pinus cembroides]] '' | ||
* ''[[Pinus chiapensis]]'' | * ''[[Pinus chiapensis]] '' | ||
* ''[[Pinus cooperi]]'' | * ''[[Pinus cooperi]] '' | ||
* ''[[Pinus cubensis]]'' | * ''[[Pinus cubensis]] '' | ||
* ''[[Pinus culminicola]]'' | * ''[[Pinus culminicola]] '' | ||
* ''[[Pinus devoniana]]'' (sin. ''[[Pinus michoacana]]'') | * ''[[Pinus devoniana]] '' (sin. ''[[Pinus michoacana]] '') | ||
* ''[[Pinus durangensis]]'' | * ''[[Pinus durangensis]] '' | ||
* ''[[Pinus engelmannii]]'' | * ''[[Pinus engelmannii]] '' | ||
* ''[[Pinus estevezii]]'' | * ''[[Pinus estevezii]] '' | ||
* ''[[Pinus gordoniana]]'' (sin. ''[[Pinus douglasiana]]'') | * ''[[Pinus gordoniana]] '' (sin. ''[[Pinus douglasiana]] '') | ||
* ''[[Pinus greggii]]'' | * ''[[Pinus greggii]] '' | ||
* ''[[Pinus hartwegii]]'' | * ''[[Pinus hartwegii]] '' | ||
* ''[[Pinus herrerae]]'' | * ''[[Pinus herrerae]] '' | ||
* ''[[Pinus hondurensis]]'' (sin. ''[[Pinus caribaea]]'' var. ''hondurensis'') | * ''[[Pinus hondurensis]] '' (sin. ''[[Pinus caribaea]] '' var. ''hondurensis'') | ||
* ''[[Pinus jaliscana]]'' | * ''[[Pinus jaliscana]] '' | ||
* ''[[Pinus johannis]]'' | * ''[[Pinus johannis]] '' | ||
* ''[[Pinus lawsonii]]'' | * ''[[Pinus lawsonii]] '' | ||
* ''[[Pinus leiophylla]]'' | * ''[[Pinus leiophylla]] '' | ||
* ''[[Pinus lumholtzii]]'' | * ''[[Pinus lumholtzii]] '' | ||
* ''[[Pinus maximartinezii]]'' | * ''[[Pinus maximartinezii]] '' | ||
* ''[[Pinus maximinoi]]'' (sin. ''[[Pinus tenuifolia]]'') | * ''[[Pinus maximinoi]] '' (sin. ''[[Pinus tenuifolia]] '') | ||
* ''[[Pinus montezumae]]'' | * ''[[Pinus montezumae]] '' | ||
* ''[[Pinus nelsonii]]'' | * ''[[Pinus nelsonii]] '' | ||
* ''[[Pinus occidentalis]]'' | * ''[[Pinus occidentalis]] '' | ||
* ''[[Pinus oocarpa]]'' | * ''[[Pinus oocarpa]] '' | ||
* ''[[Pinus patula]]'' | * ''[[Pinus patula]] '' | ||
* ''[[Pinus orizabensis]]'' | * ''[[Pinus orizabensis]] '' | ||
* ''[[Pinus pinceana]]'' | * ''[[Pinus pinceana]] '' | ||
* ''[[Pinus praetermissa]]'' | * ''[[Pinus praetermissa]] '' | ||
* ''[[Pinus pringlei]]'' | * ''[[Pinus pringlei]] '' | ||
* ''[[Pinus pseudostrobus]]'' | * ''[[Pinus pseudostrobus]] '' | ||
* ''[[Pinus quadrifolia]]'' | * ''[[Pinus quadrifolia]] '' | ||
* ''[[Pinus rzedowskii]]'' | * ''[[Pinus rzedowskii]] '' | ||
* ''[[Pinus strobiformis]]'' | * ''[[Pinus strobiformis]] '' | ||
* ''[[Pinus tecunumanii]]'' | * ''[[Pinus tecunumanii]] '' | ||
* ''[[Pinus teocote]]'' | * ''[[Pinus teocote]] '' | ||
* ''[[Pinus tropicalis]]'' | * ''[[Pinus tropicalis]] '' | ||
== Vore també == | |||
* [[Pinus]] | |||
== Referències == | |||
* Farjon, A. (2010). ''A Handbook of the World's Conifers''. Brill Academic Publishers | |||
* Richardson, D.M. (1998). ''Ecology and Biogeography of Pinus''. Cambridge University Press | |||
== Bibliografia == | |||
* Bracewell, Ronald; Rawlings, John. «Notas sobre Pinus (pino)». Árboles de Stanford | |||
* Burke Critchfield, William; Luther Little, Elbert. ''Geographic Distribution of the Pines of the World''. U.S. Department of Agriculture, Forest Service, 1966 | |||
* Gernandt, D.S. et al. (2005). ''Phylogeny and classification of Pinus''. Botanical Review | |||
* Liu, T.S. (1971). ''The Pines of China and the World''. USDA Forest Service | |||
* Lopez Gonzalez, Gones. Guía de los árboles y arbustos de la Península Ibérica: (especies silvestres y las cultivadas más comunes). Editorial Paraninfo. ISBN 978-84-8476-210-2 | |||
== Enllaços externs == | |||
{{Commonscat|Pinus cembra}} | |||
* [https://www.inaturalist.org/taxa/28938-Pinus ''Pinus'' en iNaturalist] | |||
* [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:30000052-2 ''Pinus'' en Plants of the World Online] | |||
* [https://www.worldfloraonline.org/taxon/wfo-4000030739 ''Pinus'' en World Flora Online] | |||
* [https://herbarivirtual.uib.es/cas-med/especie/4983.html ''Pinus'' en l'Herbari Virtual del Mediterràneu Occidental] | |||
* [https://es.wikipedia.org/wiki/Pinus Artícul sobre ''Pinus'' en la Wikipedia castellana] | |||
{{DGLV|Pi}} | |||
[[Categoria:Botànica]] | [[Categoria:Botànica]] | ||
[[Categoria:Arbres]] | [[Categoria:Arbres]] | ||